Bolluk aran Uurtmalar
by
Bolluk aran Uurtmalar

Oyun ve oyuncaklarn tarihi phesiz insanlk tarihi kadar eskidir. nsan; oyun oynayan bir varlk olarak, oyuncak dnyasnda geni yelpazeye sahiptir. Kiisel tarihimize baktmzda ocukluumuzun unutulmaz oyuncaklar arasnda uurtmann yeri bambakadr. 

Mahalle kltrnn, yaad yllarda; babalarmz ya da mahallenin byk aabeyleri ocuklar toplar, hep beraber uurtma yapardk. Krtasiyelerden alnan elii katlarla, marangozlarn artk tahtalarndan yaplan talar getirirdik. Sevinle ve heyecanla uurtmalarmz yapmaya koyulurduk. Bu sevimli ve umut dolu oyuncamzn tarihinin, ok farkl temellere dayandn kocaman insanlar olduumuzda rendik.

Uurma ilk olarak Budizmin bir riteli olarak, sosyal roln alr. Gkyzn ssleyen uurtmalar, Budizmin yaygn inan olarak grld, in’de hzla yaylr. Hatta in’in Weifeng ehri uurtmaclarn bakenti olarak anlr. Uurtmann, gkyzne trenlerle gnderilerek, uursuz ve olumsuz gleri uzaklatrdna inanlr. Bu nedenle gl ve koruyucu sembol izimlerinin olduu uurtmalar yaplr.

Uurtmann ortaya k hakknda eitli efsaneler de vardr. Bir efsaneye gre; rzgarl bir havada bir inli apkasnn umasn nlemek iin ona bir ip balar ve bylece ilk uurtmay yapm olur. 

Uurtma in`den, Kore ve Hindistan`a giden tccarlar, -devri zamann kltr tayclar da diyebiliriz.- tarafndan tm Asya ktasna yaylr. Uurtma gittii her lkede o lkenin kltr elerinden izler tayarak, varln srdrr. Misafir olduu her lkede uurtmalara farkl anlam, ama ve zellikler yklenir.

Baka bir efsaneye gre ise, uurtma hrszlk amal kullanlr. 300 yl nce, Nagoya Kalesi`nin atsndaki altn heykeli almak isteyen bir hrsz kendisini uurtmaya balar. Hrsz heykelin kk paralarn alar; ancak yakalanarak, cezalandrlr. Uurtma su arac olarak ilk defa burada karmza kar.

Uurtmann tarihinde Hindistan`daki kaytlara ise 1500′l yllarda minyatrlerde rastlanr. Bu resimlerde gen bir adamn, grmesine izin verilmeyen sevgilisine mesaj ulatrmak iin uurtmay beceriyle kullandn grrz. Uurtma, romantizm kariyerine de bu alanda devam eder.

Hangi kltrde olursa olsun, uurtmann zerinde semboller ve figrler kullanlr. Bu semboller farkl dilekleri dile getirmesinin yan sra farkl renklerle de anlamlarn glendirir. Budizm’e gre, uurtmann ipinin kopmas uursuzluk iaretidir.

Yine Budizm inanna gre uurtma ayn zamanda hasadn ve topraklarn daha bereketli olmas iin gkyzne gnderilir. Tanr’ya gzellikler iin gnderilen bir dilein sembol olur. 

zerinde yer alan figr, sembol ve ou zamanda ejderha motifleriyle, kt gleri ve uursuzluklar kovalayarak, gkyznn askerleri haline dnr.

Uurtmann batdaki serveni Marco Polo ile balar. Vazgeilmez kltr taclar olan tccarlar bu alanda da tarih sahnesinde rollerini alrlar. 

Uurtma batya geldiinde ok byk bir heyecanla karlanr. Merak uyandran yeni bir oyuncaktr. Ancak uurtma, bat kltr zerinde neredeyse hibir etkide bulunamaz. Doudaki anlam derinlii bu yolculuk srasnda gerilerde kalr.

Uurtma batdaki servenine bilim alannda devam eder. Benjamin Franklin ve Alexander Wilson, uurtmalar rzgar ve hava akmlar zerindeki bilgilerini arttrmak iin kullanrlar. Sir George Caley, Samuel Langley, Lawrence Hargrave, Alexander Graham Bell ve Wright Kardeler uurtmalarla deneyler yapar ve bu deneyler uaklarn yaplmasnda ok faydal olur.

George Pocock adl bir retmen 1822’de at arabasn ekmek iin uurtmadan yararlanr. 

I. Dnya Sava srasnda, ngiliz, Fransz, talyan ve Rus ordular dmanlarn yerlerini belirlemek ve iaretlemek iin uurtmalar kullanlr. 

II. Dnya Savanda ise, Harry Saul`un Hcum Uurtmas(Barrage Kite) uaklarn hedeflere yakn olabilecek kadar alaktan umalarn nler. Denizde kaybolan pilotlar bir Gibson Girl-box uurtmas uurur ve bylece yerleri tespit edilir. Uaklardan yararlanlan yerler arttka, uurtmalar daha az kullanlr olur ve daha ok elence maksatl uurulmaya balanr.

Dounun tersine bat uurtmalardan yararlanr, ilevselliini sonuna kadar kullanrlar. Aslnda bu durum, batl bak asnn temelinde yatan mantk konusunda da bizlere k tutar.

Douda uurtmann ipinin kopmas uursuzluk iareti olarak grlmesine karlk, batda bu inann izine dahi rastlanmaz. Bu yorum farknn temelinde dounun manasal derinlii ve inan farklarnn yan sra batnn pozitivist yaklamn yeralr.

Bu noktada; uurtmann doudan batya yolculuunda eklen bir g olduundan bahsedebiliriz. Semboller ve renklerinin tahtn, ocuklarn sevdikleri obje ve izgi film kahramanlar ykar. pi kopan uurtmann uursuzluk getirecei inanc, yerini sevdii oyuncan kaybeden bir ocuun hznne brakr. 

Gl bir kltr esi olan uurtma, her toplumda, dolaysyla her yeni kltrde kendine bir ifade alan bulur. Ancak bu ifadeler uurtmann tarihinde de grld gibi kkl ve bambaka anlam deiikliklerine doru deiim gsterir.

Kim bilir Tanr’nn celalini zerimize ekmek iin, belki de bir ocuun hznl gzleri yeterlidir.

Bolluk Bereket'in makalesini siz de AddThis eklentimiz ile paylan:
 

Yorum Ekleyin